Morze Bałtyckie zmienia się na naszych oczach – i to szybciej, niż jeszcze niedawno zakładano. Coraz cieplejsza woda, mniej tlenu i coraz częstsze zakwity sinic to już nie odległa prognoza, tylko rzeczywistość tegorocznego lata, szczególnie widoczna na zachodnim wybrzeżu. Naukowcy przekonują jednak, że to dopiero początek dłuższej listy problemów.
Ocieplanie się mórz i oceanów to zjawisko globalne, ale Bałtyk reaguje na nie mocniej niż większość innych akwenów. Powód jest prosty – to morze stosunkowo niewielkie i płytkie, więc zmiany temperatury zachodzą w nim szybciej i są trudniejsze do zamortyzowania. Dane pokazują, że między 1990 a 2023 rokiem średnia temperatura Bałtyku wzrosła o około 1,8 stopnia Celsjusza. Liczba może wydawać się niewielka, ale jej konsekwencje są odczuwalne już dziś, a naukowcy nie mają wątpliwości, że w kolejnych latach będzie tylko gorzej.
Cieplejsza woda nie oznacza jednak przyjemniejszych wakacji nad morzem. Wzrost temperatury uruchamia cały łańcuch procesów, które odbijają się na jakości wody, kondycji morskich organizmów, a pośrednio także na gospodarce regionu i codziennym życiu ludzi mieszkających nad Bałtykiem.
Im cieplejsza woda, tym mniej rozpuszczonego w niej tlenu – a to właśnie tlen jest niezbędny do przetrwania większości organizmów morskich. Jednocześnie wyższa temperatura sprzyja bujnemu rozwojowi fitoplanktonu i sinic, których zakwity w tym sezonie regularnie zamykają kolejne kąpieliska na wybrzeżu. Problem nie kończy się jednak wraz z zanikiem samego zakwitu. Gdy sinice obumierają, ich masa opada na dno, gdzie jest rozkładana przez mikroorganizmy – a te w procesie rozkładu zużywają kolejne porcje tlenu. W efekcie powstaje swoiste błędne koło: strefy niedotlenienia stale się powiększają, co bezpośrednio zagraża rybom i skorupiakom żyjącym w Bałtyku.
Zmienia się też sam skład morskiej flory. W wodzie pojawia się coraz więcej gatunków roślin, które preferują wyższe temperatury, podczas gdy glony przystosowane do chłodniejszych warunków stopniowo ustępują pola. To wyraźny sygnał, że środowisko Bałtyku przechodzi trwałą transformację, a nie tylko chwilowe wahania. Do listy konsekwencji ocieplenia dochodzi jeszcze jeden, długofalowy problem – stopniowe podnoszenie się poziomu morza. Oznacza to, że linia brzegowa będzie się z czasem cofać, a woda będzie coraz śmielej wdzierać się w głąb lądu. Naukowcy wymieniają też inne, mniej oczywiste skutki tych zmian: częstsze ekstremalne zjawiska pogodowe, podnoszenie się poziomu wód gruntowych, powstawanie nowych terenów podmokłych, a paradoksalnie – również nasilający się problem susz.
Sinice będą coraz częstszym gościem na plażach
To właśnie zakwity sinic pozostają dziś najbardziej odczuwalnym dla turystów skutkiem ocieplenia Bałtyku – bo to one decydują o tym, czy dana plaża w ogóle nadaje się do kąpieli. Nie każdy zakwit jest groźny, ale część gatunków sinic wytwarza substancje mogące podrażniać skórę lub wywoływać dolegliwości żołądkowo-jelitowe u osób mających kontakt z zanieczyszczoną wodą. Kłopotliwy bywa też sam fitoplankton, który zmienia odczyn wody na bardziej zasadowy – a to z kolei może uczynić ją toksyczną dla części organizmów wodnych.
Zmiany klimatyczne to nie jedyny czynnik decydujący o kondycji Bałtyku. Nad tym morzem, a właściwie w jego całym dorzeczu, mieszka ponad 100 milionów ludzi, a sposób, w jaki gospodarujemy zasobami na lądzie, ma bezpośrednie przełożenie na to, co dzieje się w wodzie. Ograniczenie zanieczyszczeń spływających z terenów rolniczych i miejskich oraz rozsądniejsze stosowanie nawozów to konkretne działania, które realnie mogłyby zmniejszyć presję na jeden z najbardziej wrażliwych akwenów Europy – azot i fosfor pochodzące z nawozów należą bowiem do głównych czynników napędzających zakwity sinic.
